top of page

Expedição Projeto Harpia Mata Atlântica: Parque Nacional do Descobrimento e Parque Nacional Histórico do Monte Pascoal

  • Foto do escritor: Projeto Harpia
    Projeto Harpia
  • 10 de mar. de 2025
  • 6 min de leitura

Em fevereiro de 2025, nas Unidades de Conservação federais do extremo sul da Bahia, uma equipe de pesquisadores do Projeto Harpia Mata Atlântica embarcou em uma missão especial. 


Convidados pelo Instituto Chico Mendes de Conservação da Biodiversidade - ICMBio, partiram para uma expedição que revelaria encontros importantes com algumas das aves de rapina mais emblemáticas do Brasil. 


O destino? Os Parques Nacionais do Descobrimento e Histórico do Monte Pascoal,  áreas protegidas que integram as Reservas de Mata Atlântica da Costa do Descobrimento, reconhecidas como Patrimônio Mundial Natural pela Organização das Nações Unidas para a Educação, a Ciência e a Cultura - Unesco. 


A região também é reconhecida como território milenar do povo Pataxó e berço da história e cultura do Brasil.


Da esquerda para a direita, Maywru (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte), Aureo Banhos (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Oziel Santana (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte e ATA ICMBio), Alino Borges (ICMBio), Jailson de Souza (Projeto Harpia Mata Atlântica), Marcélio Cunha (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte) e Frederico Pereira (Projeto Harpia Mata Atlântica). Ao fundo, o Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.
Da esquerda para a direita, Maywru (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte), Aureo Banhos (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Oziel Santana (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte e ATA ICMBio), Alino Borges (ICMBio), Jailson de Souza (Projeto Harpia Mata Atlântica), Marcélio Cunha (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte) e Frederico Pereira (Projeto Harpia Mata Atlântica). Ao fundo, o Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.

Os Parnas do Descobrimento e Histórico do Monte Pascoal são remanescentes  florestais com 22.607,74 hectares e 22.240,67 hectares, respectivamente, da alta floresta atlântica da Hileia Baiana.  As reservas são estratégicas para a conservação da biodiversidade da Mata Atlântica, um dos biomas mais ameaçados do mundo.

 

Essas áreas são  fontes de biodiversidade e  refúgios das grandes águias florestais, abrigando espécies icônicas, como a harpia, o uiraçu, gavião-de-penacho, gavião-pega-macaco e o gavião-pato, que desempenham um papel crucial na estrutura ecológica das florestas. 


À esquerda, vista do mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento. À direita, vista da floresta do alto do Parna Histórico do Monte Pascoal. Fotos: Frederico Pereira


No topo da cadeia alimentar, essas águias controlam as populações de outras espécies e funcionam como bioindicadoras da integridade da floresta. Sua presença atesta a qualidade dos habitats protegidos por esses parques e ressalta a necessidade de manter e fortalecer ações de conservação nesses territórios.


Essa é a terceira visita do projeto ao Parna do Descobrimento e a primeira ao Parna Histórico do Monte Pascoal.


O avistamento da harpia


Os primeiros dias da expedição trouxeram emoção e esperança. Logo na primeira incursão no Parna do Descobrimento, a resposta foi rápida e arrebatadora: uma harpia (Harpia harpyja) cortou os céus com sua envergadura impressionante. 


Equipe no mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza. 
Equipe no mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza. 
Harpia no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.
Harpia no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.

O avistamento durou apenas alguns instantes, mas tempo suficiente para o registro dos fotógrafos do projeto. A equipe celebrou mais um importante encontro com a rainha das florestas.


A harpia está ameaçada de extinção em toda sua distribuição, que abrange as florestas tropicais das Américas, sobretudo na Mata Atlântica, onde é considerada Criticamente Ameaçada de Extinção, principalmente devido a perda e fragmentação de habitat. 


As florestas da Costa do Descobrimento são um dos últimos refúgios reprodutivos dessa espécie em todo o bioma. 


Casais de gaviões-pato e gaviões-pega-macaco


O Parna do Descobrimento também revelou outros habitantes alados que a equipe buscava. Os pesquisadores registraram um casal de gavião-pega-macaco (Spizaetus tyrannus).

Gavião-pega-macaco (um dos indivíduos do casal) no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.
Gavião-pega-macaco (um dos indivíduos do casal) no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.

Já no Parna Histórico do Monte Pascoal, outro momento marcante: um casal de gavião-pato (Spizaetus melanoleucus) foi avistado em um voo próximo, em um dos mirantes em cima do monte. O registro feito pelos pesquisadores marcou o encontro.


Embora o gavião-pega-macaco e o gavião-pato não sejam espécies consideradas ameaçadas de extinção, suas populações estão sendo reduzidas, principalmente na Mata Atlântica, onde a intensa fragmentação e o desmatamento desse bioma diminuíram drasticamente seu habitat.


Gavião-pato no Parna do Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.
Gavião-pato no Parna do Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.

O canto do uiraçu


Poucos sons evocam tanto mistério quanto o chamado do uiraçu (Morphnus guianensis), um dos mais esquivos predadores das florestas tropicais. E ele foi ouvido pela equipe do Projeto Harpia Mata Atlântica no Parna do Descobrimento.


Durante a expedição, ouvir o canto dessa ave raramente registrada, foi uma evidência valiosa para os cientistas que buscam entender a ocorrência dessa espécie na Mata Atlântica. 


Ainda mais raro que sua irmã harpia, o enigmático uiraçu também é considerado Criticamente Ameaçado de Extinção na Mata Atlântica. 


Apesar de existirem alguns registros da espécie nesse bioma, até hoje nenhum ninho foi documentado, o que evidencia o quanto seu comportamento reprodutivo e ecologia seguem praticamente desconhecidos na região.


O registro de nidificação que coroou a expedição


Percorrer os 1700 metros de trilha e alcançar os 586 metros de altura do Monte Pascoal, foi de tirar o fôlego da equipe, não somente pelo esforço da subida carregando os equipamentos, mas também pela linda vista da floresta revelada de cima. 


Vista do alto, entre as copas das árvores aos pés do monte, uma grande estrutura de galhos cuidadosamente colocados na forquilha de uma delas, chamou a atenção. 


No dia seguinte, por dentro da floresta, a equipe foi conduzida pelos Pataxós até o local da árvore com a estrutura. 


O ninho imponente coroava um majestoso embiruçu, uma das árvores preferidas para a nidificação das grandes águias florestais na Mata Atlântica da Costa do Descobrimento. 


O ninho grande, com bastante galhos, deve ter levado muito tempo para ser construído. Quem teria celebrado essa coroação? 


Os pesquisadores Paulo Quadros e Marcélio Cunha, observando o grande ninho no alto de um imbiruçu, no Parna Histórico do Monte Pascoal. Foto: Alino Borges. 
Os pesquisadores Paulo Quadros e Marcélio Cunha, observando o grande ninho no alto de um imbiruçu, no Parna Histórico do Monte Pascoal. Foto: Alino Borges. 

Os pesquisadores investigaram cada detalhe, mas não encontraram nenhuma evidência de atividade reprodutiva recente no ninho e de quem seria o seu construtor.


Águias florestais costumam retornar à mesma árvore-ninho para se reproduzirem, dedicando bastante tempo à reforma do ninho, à incubação dos ovos e aos cuidados com os filhotes. 


Por isso,  é fundamental o monitoramento para identificar o verdadeiro dono do ninho localizado no Parna Histórico do Monte Pascoal. Esse é mais um ninho que o Projeto Harpia Mata Atlântica passará a acompanhar.


Seria um ninho de harpia? A resposta virá com o tempo, reforçando a importância de manter os olhos atentos, continuar a ouvir as comunidades e a pesquisa nessas florestas.


Um ninho é sempre um símbolo de esperança, pois representa a continuidade da vida e a renovação das espécies em seu ambiente natural. Encontrar um ninho em uma reserva indica que, apesar das pressões e ameaças que a natureza enfrenta, ainda existem espaços seguros onde a vida insiste em prosperar.


Sabedoria ancestral: o diálogo com os Pataxós


A expedição não se resumiu apenas à busca por aves. Em um momento de troca cultural, os pesquisadores foram recebidos pela comunidade das Terras Indígenas Barra Velha e Barra Velha do Monte Pascoal. 


Em uma palestra repleta de significado, discutiram a importância das aves de rapina para o equilíbrio ecológico e como o conhecimento tradicional dos Pataxós pode se aliar à pesquisa científica para fortalecer a conservação desses territórios. 


O encontro selou o começo de uma parceria entre o Projeto Harpia Mata Atlântica e o povo Pataxó dedicada à pesquisa e à conservação das águias no Monte Pascoal.


Paulo Quadros apresentando informações sobre a Harpia para a comunidade Pataxó. Foto: Marcélio Cunha.
Paulo Quadros apresentando informações sobre a Harpia para a comunidade Pataxó. Foto: Marcélio Cunha.
Participantes da palestra no Parna Histórico do Monte Pascoal. Da esquerda para a direita, em pé: Jacimário Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Geandson Pires (Pataxó e ATA ICMBio), Julio dos Santos (Pataxó e ATA ICMBio) Kaxiló (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Márcio Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Paulo Quadros (Projeto Harpia), Marcelio Cunha (Projeto Harpia), Renato Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Henrique da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Anderson Pereira (Pataxó e ATA ICMBio), Yuris Santana (Pataxó e ATA ICMBio); agachados: Arnaldo da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Werly Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Jamille de Almeida (Pataxó e ATA ICMBio), Osiel Santana (Pataxó e ATA ICMBio). Foto: Projeto Harpia Mata Atlântica. 
Participantes da palestra no Parna Histórico do Monte Pascoal. Da esquerda para a direita, em pé: Jacimário Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Geandson Pires (Pataxó e ATA ICMBio), Julio dos Santos (Pataxó e ATA ICMBio) Kaxiló (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Márcio Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Paulo Quadros (Projeto Harpia), Marcelio Cunha (Projeto Harpia), Renato Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Henrique da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Anderson Pereira (Pataxó e ATA ICMBio), Yuris Santana (Pataxó e ATA ICMBio); agachados: Arnaldo da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Werly Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Jamille de Almeida (Pataxó e ATA ICMBio), Osiel Santana (Pataxó e ATA ICMBio). Foto: Projeto Harpia Mata Atlântica. 

Unidos pela conservação


Ao longo dos dias de expedição, um elemento foi fundamental: a colaboração entre o Projeto Harpia Mata Atlântica, o ICMBio e os Pataxós.


A parceria entre instituições, comunidades locais e pesquisadores é importante, pois, para proteger as grandes águias florestais, é necessário unir esforços e compartilhar conhecimentos.


À esquerda, Jailson de Souza, integrante da equipe, no mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento Mirante. À direita, Cacique Oziel Santana no mirante do topo do Parna Histórico do Monte Pascoal. Fotos: Frederico Pereira.


A viagem também evidenciou desafios urgentes. O desmatamento próximo às áreas prioritárias para a conservação das águias, mostrou que a pressão humana sobre esses habitats ainda é uma ameaça real.


Árvores derrubadas no Parna Histórico do Monte Pascoal. Fotos: Frederico Pereira.


Mas cada dado coletado e cada história contada reforçam a necessidade de continuar. A Mata Atlântica guarda tesouros vivos que dependem de nossa atenção e compromisso.


A jornada pode ter terminado, mas a missão de proteger as águias florestais continua. Acompanhe o Projeto Harpia Mata Atlântica e junte-se a essa causa: a conservação precisa de todos nós.


--


O Projeto Harpia Mata Atlântica agradece todo o suporte de nossos parceiros e apoiadores!


Viu uma Harpia na Mata Atlântica? Conta pra gente!


CONTATOS

Disk Harpia: 27 99671-7416



109 comentários


blogcommentsieuviet
há 17 horas

Trong quá trình quan sát 88Bet mình thử kiểm tra phần bảo mật thay vì chỉ nhìn giao diện. Mình để ý nền tảng sử dụng SSL 256-bit kết hợp máy chủ riêng để bảo vệ dữ liệu. Những thông tin này được trình bày khá rõ trong phần chính sách nên người dùng cũng dễ tìm hiểu hơn. Đây là điểm mình thường xem trước khi đánh giá một hệ thống.

Editado
Curtir

blogcommentsieuviet
há um dia

Có thời điểm mình muốn đánh giá kỹ hơn cách một nền tảng tổ chức thông tin, s8 tạo cho mình cảm giác khá gọn gàng ngay từ lần đầu sử dụng. Các khu vực như casino trực tuyến, bắn cá và thể thao được tách thành từng phần riêng giúp việc quan sát diễn ra dễ dàng hơn. Mình thấy giao diện không sắp xếp quá nhiều nội dung trên cùng một màn hình nên theo dõi trong thời gian dài vẫn khá thoải mái. Trong quá trình trải nghiệm mình thử casino trực tuyến và bắn cá thì tốc độ phản hồi tương đối ổn định, việc chuyển đổi giữa các chuyên mục diễn ra khá liền mạch nên…

Curtir

dwainnervi55
há um dia

Khi dành thời gian đánh giá nhiều nền tảng giải trí, nhà cái UU88 cho mình cảm giác rõ ràng ở cách phân chia giao diện. Các danh mục game bài, bắn cá, nổ hũ và thể thao được bố trí thành từng nhóm, giúp mình dễ tìm nội dung cần xem. Mình thấy hệ thống giữ được cách trình bày tương đối đồng nhất giữa các khu vực, nhờ đó việc ghi nhớ vị trí trở nên đơn giản hơn. Trong lúc thử game bài và bắn cá, tốc độ phản hồi ổn định, thao tác chuyển chuyên mục khá mượt. Trên điện thoại và máy tính, bố cục vẫn duy trì sự nhất quán, hỗ trợ sử dụng liền…

Curtir

blogcommentsieuviet
há 2 dias

Có những lần mình chỉ cần mở giao diện lên và đi qua vài khu vực để cảm nhận tổng thể, uy88 cho mình trải nghiệm khá mềm. Mình xem bắn cá trước, rồi sang jackpot để nhận ra cách nền tảng giữ được sự đồng đều trong cách trình bày nội dung. Sau đó mình mở thêm khu vực thanh toán để quan sát cách các chức năng phụ được đưa vào hệ thống. Theo mình, cảm giác chung là giao diện khá gọn, dễ tiếp cận và không tạo áp lực khi khám phá lâu hơn

Curtir

blogcommentsieuviet
há 5 dias

Khi mình dành thời gian đánh giá giao diện, cm88 cho thấy sự đầu tư vào cách tổ chức thông tin theo hướng trực quan và dễ tiếp cận. Các nhóm như thể thao, game bài, casino trực tuyến và khuyến mãi được đặt ở vị trí hợp lý giúp người dùng xác định nhanh khu vực mong muốn. Mình nhận thấy cách bố trí này giúp giảm thời gian tìm kiếm, hỗ trợ ghi nhớ vị trí chuyên mục và mang lại trải nghiệm thuận tiện hơn cho cả người mới. Trong quá trình thao tác liên tục, giao diện phản hồi ổn định và chuyển đổi giữa các mục khá liền mạch

Curtir
  • White Facebook Icon
  • White Instagram Icon

Receba nossas novidades por e-mail!

Logo-ProjetoHARPIA-PRETO.png

Instituições Executoras

INPA.png
ufes.png
UR_VERTICAL_VerdeMata.png
logoAZAB.png

Mapa do Site

Home

O Programa

Atividades

Programa In Situ

Programa Ex Situ

Doações

Contato

© 2020 by Projeto Harpia

bottom of page