top of page

Expedição Projeto Harpia Mata Atlântica: Parque Nacional do Descobrimento e Parque Nacional Histórico do Monte Pascoal

  • Foto do escritor: Projeto Harpia
    Projeto Harpia
  • 10 de mar. de 2025
  • 6 min de leitura

Em fevereiro de 2025, nas Unidades de Conservação federais do extremo sul da Bahia, uma equipe de pesquisadores do Projeto Harpia Mata Atlântica embarcou em uma missão especial. 


Convidados pelo Instituto Chico Mendes de Conservação da Biodiversidade - ICMBio, partiram para uma expedição que revelaria encontros importantes com algumas das aves de rapina mais emblemáticas do Brasil. 


O destino? Os Parques Nacionais do Descobrimento e Histórico do Monte Pascoal,  áreas protegidas que integram as Reservas de Mata Atlântica da Costa do Descobrimento, reconhecidas como Patrimônio Mundial Natural pela Organização das Nações Unidas para a Educação, a Ciência e a Cultura - Unesco. 


A região também é reconhecida como território milenar do povo Pataxó e berço da história e cultura do Brasil.


Da esquerda para a direita, Maywru (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte), Aureo Banhos (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Oziel Santana (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte e ATA ICMBio), Alino Borges (ICMBio), Jailson de Souza (Projeto Harpia Mata Atlântica), Marcélio Cunha (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte) e Frederico Pereira (Projeto Harpia Mata Atlântica). Ao fundo, o Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.
Da esquerda para a direita, Maywru (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte), Aureo Banhos (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Oziel Santana (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte e ATA ICMBio), Alino Borges (ICMBio), Jailson de Souza (Projeto Harpia Mata Atlântica), Marcélio Cunha (Projeto Harpia Mata Atlântica), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade do Pé do Monte) e Frederico Pereira (Projeto Harpia Mata Atlântica). Ao fundo, o Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.

Os Parnas do Descobrimento e Histórico do Monte Pascoal são remanescentes  florestais com 22.607,74 hectares e 22.240,67 hectares, respectivamente, da alta floresta atlântica da Hileia Baiana.  As reservas são estratégicas para a conservação da biodiversidade da Mata Atlântica, um dos biomas mais ameaçados do mundo.

 

Essas áreas são  fontes de biodiversidade e  refúgios das grandes águias florestais, abrigando espécies icônicas, como a harpia, o uiraçu, gavião-de-penacho, gavião-pega-macaco e o gavião-pato, que desempenham um papel crucial na estrutura ecológica das florestas. 


À esquerda, vista do mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento. À direita, vista da floresta do alto do Parna Histórico do Monte Pascoal. Fotos: Frederico Pereira


No topo da cadeia alimentar, essas águias controlam as populações de outras espécies e funcionam como bioindicadoras da integridade da floresta. Sua presença atesta a qualidade dos habitats protegidos por esses parques e ressalta a necessidade de manter e fortalecer ações de conservação nesses territórios.


Essa é a terceira visita do projeto ao Parna do Descobrimento e a primeira ao Parna Histórico do Monte Pascoal.


O avistamento da harpia


Os primeiros dias da expedição trouxeram emoção e esperança. Logo na primeira incursão no Parna do Descobrimento, a resposta foi rápida e arrebatadora: uma harpia (Harpia harpyja) cortou os céus com sua envergadura impressionante. 


Equipe no mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza. 
Equipe no mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza. 
Harpia no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.
Harpia no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.

O avistamento durou apenas alguns instantes, mas tempo suficiente para o registro dos fotógrafos do projeto. A equipe celebrou mais um importante encontro com a rainha das florestas.


A harpia está ameaçada de extinção em toda sua distribuição, que abrange as florestas tropicais das Américas, sobretudo na Mata Atlântica, onde é considerada Criticamente Ameaçada de Extinção, principalmente devido a perda e fragmentação de habitat. 


As florestas da Costa do Descobrimento são um dos últimos refúgios reprodutivos dessa espécie em todo o bioma. 


Casais de gaviões-pato e gaviões-pega-macaco


O Parna do Descobrimento também revelou outros habitantes alados que a equipe buscava. Os pesquisadores registraram um casal de gavião-pega-macaco (Spizaetus tyrannus).

Gavião-pega-macaco (um dos indivíduos do casal) no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.
Gavião-pega-macaco (um dos indivíduos do casal) no Parna do Descobrimento. Foto: Jailson Souza.

Já no Parna Histórico do Monte Pascoal, outro momento marcante: um casal de gavião-pato (Spizaetus melanoleucus) foi avistado em um voo próximo, em um dos mirantes em cima do monte. O registro feito pelos pesquisadores marcou o encontro.


Embora o gavião-pega-macaco e o gavião-pato não sejam espécies consideradas ameaçadas de extinção, suas populações estão sendo reduzidas, principalmente na Mata Atlântica, onde a intensa fragmentação e o desmatamento desse bioma diminuíram drasticamente seu habitat.


Gavião-pato no Parna do Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.
Gavião-pato no Parna do Monte Pascoal. Foto: Frederico Pereira.

O canto do uiraçu


Poucos sons evocam tanto mistério quanto o chamado do uiraçu (Morphnus guianensis), um dos mais esquivos predadores das florestas tropicais. E ele foi ouvido pela equipe do Projeto Harpia Mata Atlântica no Parna do Descobrimento.


Durante a expedição, ouvir o canto dessa ave raramente registrada, foi uma evidência valiosa para os cientistas que buscam entender a ocorrência dessa espécie na Mata Atlântica. 


Ainda mais raro que sua irmã harpia, o enigmático uiraçu também é considerado Criticamente Ameaçado de Extinção na Mata Atlântica. 


Apesar de existirem alguns registros da espécie nesse bioma, até hoje nenhum ninho foi documentado, o que evidencia o quanto seu comportamento reprodutivo e ecologia seguem praticamente desconhecidos na região.


O registro de nidificação que coroou a expedição


Percorrer os 1700 metros de trilha e alcançar os 586 metros de altura do Monte Pascoal, foi de tirar o fôlego da equipe, não somente pelo esforço da subida carregando os equipamentos, mas também pela linda vista da floresta revelada de cima. 


Vista do alto, entre as copas das árvores aos pés do monte, uma grande estrutura de galhos cuidadosamente colocados na forquilha de uma delas, chamou a atenção. 


No dia seguinte, por dentro da floresta, a equipe foi conduzida pelos Pataxós até o local da árvore com a estrutura. 


O ninho imponente coroava um majestoso embiruçu, uma das árvores preferidas para a nidificação das grandes águias florestais na Mata Atlântica da Costa do Descobrimento. 


O ninho grande, com bastante galhos, deve ter levado muito tempo para ser construído. Quem teria celebrado essa coroação? 


Os pesquisadores Paulo Quadros e Marcélio Cunha, observando o grande ninho no alto de um imbiruçu, no Parna Histórico do Monte Pascoal. Foto: Alino Borges. 
Os pesquisadores Paulo Quadros e Marcélio Cunha, observando o grande ninho no alto de um imbiruçu, no Parna Histórico do Monte Pascoal. Foto: Alino Borges. 

Os pesquisadores investigaram cada detalhe, mas não encontraram nenhuma evidência de atividade reprodutiva recente no ninho e de quem seria o seu construtor.


Águias florestais costumam retornar à mesma árvore-ninho para se reproduzirem, dedicando bastante tempo à reforma do ninho, à incubação dos ovos e aos cuidados com os filhotes. 


Por isso,  é fundamental o monitoramento para identificar o verdadeiro dono do ninho localizado no Parna Histórico do Monte Pascoal. Esse é mais um ninho que o Projeto Harpia Mata Atlântica passará a acompanhar.


Seria um ninho de harpia? A resposta virá com o tempo, reforçando a importância de manter os olhos atentos, continuar a ouvir as comunidades e a pesquisa nessas florestas.


Um ninho é sempre um símbolo de esperança, pois representa a continuidade da vida e a renovação das espécies em seu ambiente natural. Encontrar um ninho em uma reserva indica que, apesar das pressões e ameaças que a natureza enfrenta, ainda existem espaços seguros onde a vida insiste em prosperar.


Sabedoria ancestral: o diálogo com os Pataxós


A expedição não se resumiu apenas à busca por aves. Em um momento de troca cultural, os pesquisadores foram recebidos pela comunidade das Terras Indígenas Barra Velha e Barra Velha do Monte Pascoal. 


Em uma palestra repleta de significado, discutiram a importância das aves de rapina para o equilíbrio ecológico e como o conhecimento tradicional dos Pataxós pode se aliar à pesquisa científica para fortalecer a conservação desses territórios. 


O encontro selou o começo de uma parceria entre o Projeto Harpia Mata Atlântica e o povo Pataxó dedicada à pesquisa e à conservação das águias no Monte Pascoal.


Paulo Quadros apresentando informações sobre a Harpia para a comunidade Pataxó. Foto: Marcélio Cunha.
Paulo Quadros apresentando informações sobre a Harpia para a comunidade Pataxó. Foto: Marcélio Cunha.
Participantes da palestra no Parna Histórico do Monte Pascoal. Da esquerda para a direita, em pé: Jacimário Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Geandson Pires (Pataxó e ATA ICMBio), Julio dos Santos (Pataxó e ATA ICMBio) Kaxiló (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Márcio Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Paulo Quadros (Projeto Harpia), Marcelio Cunha (Projeto Harpia), Renato Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Henrique da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Anderson Pereira (Pataxó e ATA ICMBio), Yuris Santana (Pataxó e ATA ICMBio); agachados: Arnaldo da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Werly Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Jamille de Almeida (Pataxó e ATA ICMBio), Osiel Santana (Pataxó e ATA ICMBio). Foto: Projeto Harpia Mata Atlântica. 
Participantes da palestra no Parna Histórico do Monte Pascoal. Da esquerda para a direita, em pé: Jacimário Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Geandson Pires (Pataxó e ATA ICMBio), Julio dos Santos (Pataxó e ATA ICMBio) Kaxiló (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Márcio Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Paulo Quadros (Projeto Harpia), Marcelio Cunha (Projeto Harpia), Renato Farias (Pataxó e ATA ICMBio), Henrique da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Anderson Pereira (Pataxó e ATA ICMBio), Yuris Santana (Pataxó e ATA ICMBio); agachados: Arnaldo da Silva (Pataxó e ATA ICMBio), Cacique Ilicuri (Pataxó - Comunidade Pé do Monte), Werly Santos (Pataxó e ATA ICMBio), Jamille de Almeida (Pataxó e ATA ICMBio), Osiel Santana (Pataxó e ATA ICMBio). Foto: Projeto Harpia Mata Atlântica. 

Unidos pela conservação


Ao longo dos dias de expedição, um elemento foi fundamental: a colaboração entre o Projeto Harpia Mata Atlântica, o ICMBio e os Pataxós.


A parceria entre instituições, comunidades locais e pesquisadores é importante, pois, para proteger as grandes águias florestais, é necessário unir esforços e compartilhar conhecimentos.


À esquerda, Jailson de Souza, integrante da equipe, no mirante da Lagoa Só Não Vou, Parna do Descobrimento Mirante. À direita, Cacique Oziel Santana no mirante do topo do Parna Histórico do Monte Pascoal. Fotos: Frederico Pereira.


A viagem também evidenciou desafios urgentes. O desmatamento próximo às áreas prioritárias para a conservação das águias, mostrou que a pressão humana sobre esses habitats ainda é uma ameaça real.


Árvores derrubadas no Parna Histórico do Monte Pascoal. Fotos: Frederico Pereira.


Mas cada dado coletado e cada história contada reforçam a necessidade de continuar. A Mata Atlântica guarda tesouros vivos que dependem de nossa atenção e compromisso.


A jornada pode ter terminado, mas a missão de proteger as águias florestais continua. Acompanhe o Projeto Harpia Mata Atlântica e junte-se a essa causa: a conservação precisa de todos nós.


--


O Projeto Harpia Mata Atlântica agradece todo o suporte de nossos parceiros e apoiadores!


Viu uma Harpia na Mata Atlântica? Conta pra gente!


CONTATOS

Disk Harpia: 27 99671-7416



113 comentários


blogcommentsieuviet
há 2 horas

Khi thử truy cập bằng cả điện thoại và laptop trong cùng một ngày, qs88 cho thấy sự nhất quán khá tốt về mặt giao diện. Tôi lần lượt theo dõi bắn cá và game bài, đồng thời nhận thấy cách bố trí nội dung vẫn giữ được sự rõ ràng trên từng thiết bị. Các khu vực được đánh dấu dễ nhận biết giúp việc điều hướng trở nên thuận tiện hơn. Trong suốt quá trình trải nghiệm, tốc độ phản hồi giữa các thao tác khá ổn định và không gây khó chịu. Nhờ đó, người dùng có thể tiếp cận nội dung nhanh chóng và duy trì trải nghiệm sử dụng dễ chịu hơn

Curtir

blogcommentsieuviet
há um dia

Khi truy cập vào https://123bi.today/ để quan sát cách nền tảng được trình bày, tôi nhận thấy hệ thống tập trung nhiều vào việc sắp xếp nội dung theo từng khu vực riêng biệt, giúp quá trình tìm hiểu trở nên thuận tiện hơn. Giao diện được xây dựng theo hướng trực quan, các danh mục chính được bố trí rõ ràng để người dùng dễ nhận biết và chuyển đổi nhanh giữa các phần. Những nhóm nội dung như casino trực tuyến, slot game và bắn cá được phân chia hợp lý, tạo cảm giác dễ theo dõi thay vì hiển thị quá nhiều thông tin cùng lúc. Cách tổ chức này giúp người dùng ghi nhớ vị trí chuyên mục, giảm…

Curtir

blogcommentsieuviet
há 2 dias

Trong quá trình so sánh các nền tảng cùng lĩnh vực, mình chú ý nhiều đến cách website hỗ trợ người dùng làm quen ban đầu. Với https://mm88.today/, mình nhận thấy giao diện có sự phân chia rõ giữa các khu vực như game bài, đá gà, thể thao và casino trực tuyến. Cách tổ chức này giúp người dùng dễ nhận biết chức năng từng phần, đồng thời giảm cảm giác phức tạp khi có nhiều lựa chọn. Mình thấy việc sắp xếp khoa học còn giúp ghi nhớ bố cục tốt hơn, hỗ trợ thao tác nhanh hơn trong những lần truy cập sau. Trong lúc sử dụng, hệ thống xử lý khá ổn định, tốc độ phản…

Curtir

blogcommentsieuviet
há 3 dias

Khi mình theo dõi trải nghiệm thực tế trên s8, mình cảm nhận nền tảng hướng đến sự đơn giản trong điều hướng. Mình nhận thấy slot game, xổ số, game bài và thể thao được trình bày rõ ràng, nên mình không cần mất nhiều bước để truy cập nội dung mong muốn. Việc phân nhóm hợp lý giúp mình ghi nhớ vị trí chuyên mục nhanh hơn sau vài lần sử dụng. Với mình, lợi ích rõ nhất là giảm thời gian tìm kiếm và giúp trải nghiệm sử dụng trở nên dễ chịu hơn

Curtir

blogcommentsieuviet
há 4 dias

Trong quá trình quan sát 88Bet mình thử kiểm tra phần bảo mật thay vì chỉ nhìn giao diện. Mình để ý nền tảng sử dụng SSL 256-bit kết hợp máy chủ riêng để bảo vệ dữ liệu. Những thông tin này được trình bày khá rõ trong phần chính sách nên người dùng cũng dễ tìm hiểu hơn. Đây là điểm mình thường xem trước khi đánh giá một hệ thống.

Editado
Curtir
  • White Facebook Icon
  • White Instagram Icon

Receba nossas novidades por e-mail!

Logo-ProjetoHARPIA-PRETO.png

Instituições Executoras

INPA.png
ufes.png
UR_VERTICAL_VerdeMata.png
logoAZAB.png

Mapa do Site

Home

O Programa

Atividades

Programa In Situ

Programa Ex Situ

Doações

Contato

© 2020 by Projeto Harpia

bottom of page